(Baggrundsinformation til denne tekst findes her på hjemmesiden)

Romanen Alt for Fædrelandet fra 1891 begynder med en introduktion af Skjold Karlsen. Skjold er, som hans navn antyder med sin etymologiske forbindelse til det oldnordiske ord for skjold, gennem og gennem militær. Soldatgenerne er gået i arv fra generation til generation. Han har ikke fået nogen videre skoleuddannelse, hvilket heller ikke er vigtigt for at blive en mandig soldat. Hans far, hans store forbillede, er trods alt heller ikke steget i graderne ved at sidde med næsen i bøgerne, men har opnået forskellige forfremmelser på slagmarken. I slaget ved Isted mistede hans far et ben, hvilket gav ham et civilt job hos postvæsenet i en lille kommune på Jylland. Uden yderligere militære forpligtelser svælgede faderen i bevidstheden om, at han som tidligere militær havde en særlig position. Som begavet taler lod han sig ikke gå ubemærket hen og opfordrede befolkningen til at være en sand tjener for fædrelandet. Alt for fædrelandet, alt for fædrelandet, lød hans motto. "For fædrelandet skal vi ofre vores liv og blod, hvis det kræves af os, uanset om det er 1000 eller 1000 gange".
Opdragelsen af hans søn Skjold var derfor helt og holdent præget af en fremtidig karriere som militær. Og sådan blev det også. Skjold gik ind i militæret.

Skjold er lige så veltalende som sin far og skriver derfor sine oplevelser ned med mange ord. I første omgang får Skjold kun få lejligheder til at udleve sin brændende kærlighed til fædrelandet. Tyske angreb bliver afvist af den danske hær "med stor tapperhed", inden det bliver hans tur. "Det lover godt for fremtiden," tænker Skjold med glødende entusiasme. "De allierede vil nok opdage, at man ikke bare kan bryde igennem Dannevirke-linjen!" Men desværre var virkeligheden en anden, og i natten mellem 5. og 6. februar måtte de danske tropper trække sig tilbage.

Skjold er skuffet over, at han ikke kan gøre sig nyttig og er dømt til at vente. Men "endelig kom den længe ventede dag i marts", og Skjold får ordre om at rykke ud til fronten. Også der begynder en periode med arbejdsløs venten. Da preusserne endelig angriber igen, sukker han i sin dagbog: "Gudskelov, da fik jeg endelig min ilddåb!" Rekrutternes fattige indkvartering kan ikke dæmpe hans og hans våbenbrødres entusiasme. "Et improviseret kor af unge soldater sang patriotiske sange."
Det videre forløb af slagene beskrives detaljeret, men uden følelser, uden et spor af frygt eller tvivl. Grusomhederne forbliver uden for billedet.

De få gårde og huse på Dybbøl, der endnu ikke var ødelagt, stod nu næsten alle i brand, mens flammerne fra det ulykkelige Sønderborg ragede højt op i luften bagved. (...) I de seks døgn, vi tilbragte i stillingen, var vi uafbrudt udsat for fjendens ild, der blev voldsommere for hver dag, der gik. Skanserne blev gradvist forvandlet til en bunke murbrokker, mens artilleriet inden for skanserne blev ødelagt og bragt til tavshed. Regnen af kugler fra de nærliggende fjendtlige skyttegrave blev stadig hyppigere og tog mange af vores mænd fra os. Selvom hver dag krævede store ofre, tog soldaterne det alligevel med stor sindsro. 

Men så kommer det øjeblik, hvor slaget er tabt. Hæren vender gradvist tilbage fra det blodige slag. "Vi blev mødt med foragt, selvom vi følte, at vi aldrig før havde udført vores pligt så samvittighedsfuldt."
Efter underskrivelsen af våbenhvilen blev "vores danske brødre og søstre revet væk fra os, fra os, som de tilhørte gennem sprog og hjerte." En følelse af dyb skuffelse efter den tabte kamp dominerer Skjolds tanker.

Ja, jeg er nu en slået mand, skuffet over mine høje forventninger. Jeg har ikke haft mulighed for at udmærke mig. Det eneste, jeg har tilbage, er trøsten i, at jeg har opfyldt min pligt over for fædrelandet, så vidt det stod i min magt, og desuden troen på Danmarks fremtidige genoprejsning. Jeg håber på genforening med alle, der er dansk og ønsker at forblive dansk. Det venter jeg på med min fars ord i tankerne: Alt for fædrelandet!

Det er en ringe trøst, at hans drømme om forfremmelse til sekondløjtnant på grund af hans fortjenester forsigtigt begynder at gå i opfyldelse.

Dagbogen lukkes efter krigen.
Efter krigen forbliver Skjold i et bataljon på øen Fyn. Han bemærker til sin frustration, at samfundet ikke ser ham som en helt, men han ønsker alligevel at forblive landets tjener og vente på, at det elskede fædreland, Lille Danmark (det lille Danmark), en dag vil kalde på ham for at generobre de tabte områder, hvorved tiden for hævn vil indtræde.
Men så kommer der et lyspunkt i den mørke skuffelse: han møder Luci, sin udlejerindes niece, en 16-årig elver, meget naiv og genert. Luci er lidt uverdenlig og har sine romantiske forestillinger om heltemod fra bøger. Hun er forelsket i sine idealer, de store helte fra fortiden, "fra Karl fra Rise og Svend Trøst til de mænd, der heltemodigt forsvarede vores fædreland på skanserne ved Dybbøl," forklarer hun ivrigt.

"Danmark har brug for dig," fortsætter hun, "Se dig omkring, er det ikke et smukt land, der stadig er tilbage at forsvare? Hvis jeg var en mand som dig, ville jeg tage et civilt job og i mellemtiden vente roligt på, at tiden kom, hvor Danmark igen ville kalde på mig. Åh, du har ingen anelse om, hvor ondt det gjorde mig, at vi kvinder måtte sidde arbejdsløse derhjemme, mens I kæmpede derude. Når mine brødre og søstre legede, sad jeg stille og drømte om store bedrifter. Jeg ville være ligesom den modige Rigmor, der drog i krig som sin fars skjoldknægt, eller som den ædle jomfru Inge, eller den opfindsomme Kristine Gespschoen, som jeg har læst om i Ingemanns romaner."

Dat is een vrouw naar Skjolds hart en hij kust haar onverhoeds. Uiteraard schrikt ze daar hevig van terug en gaat ze ervan door ‘U bent helemaal geen edele ridder!’ Maar dan probeert de ritmeester een kus van Luci te stelen en als Skjold dan tussenbeide komt, verandert ze van gedachten. De zaak tussen Skjold en de ritmeester wordt gesust en van een duel komt het niet. Wel wordt er getrouwd: want ‘de moed waarmee u mij, arme stakker, verdedigde, heeft me getoond dat u een edele, ridderlijke man bent.’

Skjold verlaat het garnizoen en via via krijgt hij een klein baantje bij de douane.
Behalve hun liefde bezitten Skjold en Luci niet veel, maar ze rooien het allemaal net. Het stel wordt al snel verrijkt met de geboorte van een zoon, een mager scharminkel dat totaal niet aan Skjolds verwachtingen voldoet. De toon is gezet: vader en zoon staan lijnrecht tegenover elkaar. Het kind wordt Olaf Rye genoemd naar een oorlogsheld die op het veld van eer is gesneuveld. Een beladen naam. In de opvoeding van Olaf staat de training tot een dapper soldaat voorop – onderwijs en geleerdheid staan dat maar in de weg, volgens Skjold.
Daarna komt er elk jaar een van gezondheid blakend kind bij. Maar de afgesloofde Luci die ervoor moet zorgen dat al die monden gevoed worden, heeft een speciale band met Olaf, het zwakke kind. Hij verafgoodt zijn lieve moedertje, ‘Lille M’or’. Hij lijdt echter danig onder het drillen door zijn vader en de pesterijen van zijn broertjes en zusjes.
Als Olaf 10 wordt, kom juffrouw Nikolaisen, een vroegere dienstbode die als oude vrijster het huishouden doet bij haar broer, met het voorstel dat Olaf bij hen in huis komt wonen. Dat zou weer een mond schelen in het huishouden van Skjold en Luci en ook zou hij dan de kans krijgen om goed onderwijs te volgen. ‘Kennis is macht, zegt mijn broer altijd, en bij ons in de stad hebben we een school die van Olaf Rye een geleerde man kan maken, als het in de hand van onze lieve Heer ligt,’ aldus juffrouw Nikolaisen. Skjold vindt het uiteraard een onzalig idee maar geeft uiteindelijk toe om Luci te plezieren. Olaf hangt zo sterk aan zijn moeder, dat hij niet wil vertrekken maar om haar gelukkig te maken gaat hij toch akkoord.

Hiermee breekt een grandioze tijd voor Olaf aan, eindelijk is hij als intelligente boekenwurm op zijn plek en kan hij helemaal toegeven aan zijn leergierigheid. In het geheim organiseert Olaf politieke bijeenkomsten waarbij ze het over vrede hebben. Daarnaast is hij begonnen aan een boek waarin hij de geschiedenis herschrijft in de vorm van een geschiedenis zonder oorlogen. De jeugd is niet te enthousiasmeren voor oorlog, constateert de schooldirecteur mismoedig: ‘De vredeskwestie die nu overal ter wereld de kop begint op te steken, is een utopie.’ Hij verbiedt dat Olaf verder dergelijke pacifistische bijeenkomsten belegt en de enige boeken die hij nog mag lezen zijn de bijbel en een aantal geselecteerde geschiedenisboeken.

Op een goede dag ontmoet Olaf een buurmeisje, Rigmor. Het laat zich raden: hij wordt verliefd. Maar hij is slechts een speeltje voor haar. Hij moet haar huiswerk maken, ze spant hem voor haar karretje, hij is haar ‘lieve, trouwe, willoze slaaf.’
Helaas moet Olaf in de kerstvakantie naar zijn ouderlijk huis. Daar heeft hij een felle discussie met zijn vader over vrede en eer. Olaf ziet eer in een ‘oorlog tegen de wapens’, voor Skjold is zo’n opvatting van eer dan niet anders dan lafheid. ‘De hele beschaafde wereld zucht onder de last van oorlog – de leuze van de nieuwe tijd moet vrede zijn. (…) Als de idee van vrede heeft gewonnen, als de menselijkheid de oorlogsbarbarij van de troon heeft gestoten en de laatste vesting heeft geslecht…(…)’ argumenteert Olaf. De meningsverschillen blijken onoverbrugbaar en Skjold laat zijn vaderlijke dominantie gelden. Als ‘straf’ mag Olaf niet terug naar school en de familie Nikolaisen.Tot hij achttien is moet hij de boeken laten voor wat ze zijn en is hij gedwongen een baantje bij een kruidenier aan te nemen waar hij de rotklusjes moet opknappen. Daarbij vat hij op kou wat bij zijn door tuberculose verzwakte gestel ontaardt in een longontsteking.

Tijdens zijn ziekbed is het huis op een gegeven moment in rep en roer. Alles moet piekfijn in orde zijn omdat de burgemeester langskomt om Skjold te onderscheiden: Skjold wordt officieel ‘Ridder in de orde van de Deense vlag’ (dannebrogordenen) voor zijn politieke activiteiten om een civiele verdediging op te bouwen. De burgemeester zal vergezeld worden door zijn pleegdochter – tot ieders grote verrassing is dat Rigmor. Olaf leeft wat op bij de gedachte aan een ontmoeting met Rigmor, krijgt zelfs een rode blos op zijn bleke uitgeteerde wangen. Maar de dag eindigt in een complete anticlimax voor Olaf. Rigmor gedraagt zich nuffig en hooghartig. Olafs levensmoed lijkt geknakt en hij sterft.

Bij broer en zus Nikolaisen is het verdriet groot. Ze zijn ontroostbaar. Maar dan vindt de broer de manuscripten waar Olaf aan begonnen was en ontdekt daarin de dichtregels van J.P. Jacobson. De lieve oudjes nemen de taak op zich om te zorgen dat dit boek uitgegeven wordt en Olafs gedachtegoed voortleeft.